مقالات

IVIG چیست و چه کاربردی دارد؟

IVIG مخفف Intravenous Immunoglobulin به معنای «ایمونوگلوبولین وریدی» است. این فرآورده از پلاسمای تعداد زیادی اهداکننده تهیه می‌شود و عمدتاً حاوی آنتی‌بادی‌های نوع IgG است. IVIG با هدف جایگزینی آنتی‌بادی در برخی بیماران مبتلا به نقص ایمنی یا تنظیم پاسخ سیستم ایمنی در بعضی بیماری‌های خودایمنی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کاربرد IVIG به یک بیماری خاص محدود نیست و بسته به علت تجویز می‌تواند نقش جایگزینی آنتی‌بادی یا تعدیل‌کننده سیستم ایمنی داشته باشد. از جمله کاربردهای شناخته‌شده آن می‌توان به برخی نقص‌های ایمنی، ترومبوسیتوپنی ایمنی یا ITP و تعدادی از بیماری‌های عصبی و خودایمنی اشاره کرد.

اثر IVIG در همه بیماری‌ها یکسان نیست و میزان شواهد علمی درباره کاربردهای مختلف آن نیز متفاوت است. به همین دلیل، تجویز این فرآورده باید بر اساس تشخیص پزشک و شرایط بیمار انجام شود و نمی‌توان مصرف آن را به‌طور عمومی برای همه بیماری‌ها توصیه کرد.

IVIG در دوران بارداری چرا تجویز می‌شود؟

بارداری شرایط ویژه‌ای برای سیستم ایمنی ایجاد می‌کند و در برخی مادران ممکن است بیماری‌های ایمنی یا خودایمنی نیاز به درمان داشته باشند. یکی از موارد شناخته‌شده، ترومبوسیتوپنی ایمنی یا ITP است که در آن تعداد پلاکت‌های خون کاهش پیدا می‌کند. در شرایطی که نیاز به افزایش سریع پلاکت‌ها وجود داشته باشد یا درمان‌های معمول کافی نباشند، IVIG می‌تواند یکی از گزینه‌های درمانی باشد. شواهد و دستورالعمل‌های بالینی نیز استفاده از IVIG را در برخی موارد ITP دوران بارداری تأیید کرده‌اند.

IVIG همچنین در برخی شرایط خاص مرتبط با بارداری و جنین مورد استفاده قرار گرفته است؛ از جمله:

 

• ترومبوسیتوپنی آلوایمیون جنین و نوزاد در مادرانی با سابقه مشخص؛
• برخی موارد شدید بیماری همولیتیک جنین و نوزاد؛
• سندرم آنتی‌فسفولیپید در شرایط خاص و مقاوم به درمان استاندارد؛
• بیماری‌های ایمنی خاص که نیاز به تعدیل پاسخ سیستم ایمنی دارند.

البته IVIG درمان روتین برای سقط مکرر بدون علت مشخص محسوب نمی‌شود. انجمن پزشکی تولیدمثل آمریکا در نظرخواهی و راهنمای منتشرشده در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است که شواهد موجود از مصرف روتین IVIG برای سقط مکرر بدون علت مشخص حمایت نمی‌کند.

چرا IVIG می‌تواند در ذخیره‌سازی خون بندناف اهمیت داشته باشد؟

خون بندناف منبعی غنی از سلول‌های بنیادی خون‌ساز است و پس از تولد نوزاد، در صورت وجود شرایط لازم، از عروق بندناف جمع‌آوری و برای آزمایش، پردازش و در نهایت انجماد نگهداری می‌شود.

اما پذیرش یک نمونه برای ذخیره‌سازی صرفاً به جمع‌آوری خون در زمان زایمان محدود نیست. وضعیت پزشکی مادر، سابقه بیماری‌ها، برخی داروها و فرآورده‌های درمانی و نتایج آزمایش‌های مادر و نمونه نیز می‌تواند در ارزیابی نهایی بانک مؤثر باشد. ACOG نیز تأکید می‌کند که شرایط پزشکی مادر یا نوزاد ممکن است مانع جمع‌آوری مناسب یا پذیرش نمونه شود.

در مورد IVIG، موضوع اصلی به تفاوت پروتکل‌های بانک‌های خون و سلول‌های بنیادی مربوط می‌شود. برای مثال، در راهنمای اهدای خون بندناف سرویس خون و پیوند انگلستان، برای درمان با ایمونوگلوبولین وریدی یا زیرجلدی محدودیت‌هایی در پذیرش وجود دارد؛ در همین راهنما، مصرف ایمونوگلوبولین‌های مورد استفاده در برخی شرایط خاص مانند پروفیلاکسی Anti-D استثناهای مشخصی دارد.

بنابراین، نمی‌توان گفت مصرف IVIG در تمام کشورهای جهان و در تمام بانک‌های خون بندناف ممنوع است. معیار پذیرش می‌تواند براساس مقررات بانک، نوع مصرف ایمونوگلوبولین، فاصله زمانی مصرف، هدف ذخیره‌سازی و الزامات آزمایشگاهی متفاوت باشد.

در بانک خون بندناف رویان نیز وجود بیماری یا مصرف داروهای خاص از مواردی است که پیش از انعقاد قرارداد باید بررسی شود. در راهنمای فرآیند ثبت‌نام این بانک نیز بر مطالعه موارد منع قرارداد و ارائه اطلاعات پزشکی مادر و خانواده تأکید شده است. در مواردی که وضعیت پزشکی یا دارویی در فهرست موارد منع صریح نباشد، بررسی و مشاوره پزشکی بانک تعیین‌کننده است.

ذخیره خون بندناف چگونه انجام می‌شود؟

فرآیند ذخیره‌سازی خون بندناف از قبل از تولد آغاز می‌شود. خانواده پس از بررسی شرایط پزشکی و ثبت‌نام، مراحل قرارداد و دریافت کیت خونگیری را انجام می‌دهد. پس از تولد نوزاد، خون باقی‌مانده در عروق بندناف جمع‌آوری و برای بررسی‌های تخصصی به بانک منتقل می‌شود.

در فرآیند اعلام‌شده از سوی شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان، پس از ثبت‌نام، کارشناس خونگیری در زمان زایمان در محل بیمارستان حاضر می‌شود و پس از انجام زایمان، نمونه خون بندناف را جمع‌آوری می‌کند. سپس نمونه به بانک منتقل شده و در صورت برخورداری از شرایط لازم، مراحل کنترل کیفیت، پردازش و انجماد را طی می‌کند.

نکته مهم برای مادران این است که نوع زایمان به‌تنهایی مانعی برای جمع‌آوری خون بندناف نیست. جمع‌آوری می‌تواند پس از زایمان طبیعی یا سزارین انجام شود. حتی سرویس خون و پیوند انگلستان نیز امکان جمع‌آوری خون بندناف در سزارین انتخابی یا اورژانسی را، در صورت نبود مانع پزشکی مربوط به جفت، پیش‌بینی کرده است.

در واقع خونگیری از بندناف پس از تولد نوزاد و قطع بندناف انجام می‌شود و نباید روند مراقبت از مادر و نوزاد را مختل کند. ACOG نیز تأکید دارد که جمع‌آوری خون بندناف نباید مراقبت مامایی یا نوزادی را به خطر بیندازد یا بدون ضرورت پزشکی، زمان قطع بندناف را تغییر دهد.

بانک خون بندناف رویان؛ دسترسی خانواده‌ها در سراسر کشور

شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان با هدف توسعه دسترسی خانواده‌ها به خدمات ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی خون بندناف، شبکه‌ای از دفاتر نمایندگی در استان‌های مختلف کشور ایجاد کرده است. در سال ۱۴۰۲ مدیرعامل بانک خون بندناف رویان از فعالیت بیش از ۴۵ دفتر نمایندگی در کشور خبر داده بود.

این شبکه، امکان ثبت‌نام و دریافت مشاوره را برای خانواده‌هایی که در شهرهای مختلف کشور زندگی می‌کنند فراهم می‌کند و در فرآیند جمع‌آوری نیز کارشناسان خونگیری در زمان زایمان، مطابق هماهنگی انجام‌شده، در بیمارستان حاضر می‌شوند.

برای خانواده‌ها، نکته مهم این است که تصمیم درباره ذخیره خون بندناف باید پیش از زایمان و با درنظر گرفتن شرایط پزشکی مادر و نوزاد گرفته شود. از آنجا که جمع‌آوری خون بندناف تنها در فاصله کوتاهی پس از تولد امکان‌پذیر است، تکمیل مراحل ثبت‌نام و هماهنگی‌های لازم پیش از شروع زایمان اهمیت دارد.

چه زمانی ذخیره‌سازی ممکن است انجام نشود؟

همه نمونه‌های جمع‌آوری‌شده الزاماً برای انجماد و ذخیره‌سازی مناسب نیستند. حجم خون، تعداد سلول‌ها، کیفیت نمونه، آلودگی میکروبی و نتایج آزمایش‌های کنترل کیفیت از جمله عواملی هستند که در ارزیابی نمونه اهمیت دارند.

همچنین بعضی شرایط پزشکی مادر یا نوزاد می‌تواند مانع جمع‌آوری یا پذیرش نمونه شود. بنابراین مصرف داروهایی مانند IVIG نباید به‌صورت خودسرانه قطع یا تغییر داده شود؛ بلکه مادر باید پیش از قرارداد، نام دارو، علت مصرف و زمان آخرین دریافت آن را به بانک اعلام کند تا درباره امکان ذخیره‌سازی، ارزیابی پزشکی انجام شود.

در نهایت، ذخیره خون بندناف یک فرآیند چندمرحله‌ای است که از بررسی شرایط مادر آغاز می‌شود و تا جمع‌آوری، انتقال، آزمایش، پردازش و انجماد نمونه ادامه پیدا می‌کند. آگاهی مادران باردار از این مراحل، به‌ویژه درباره داروها و درمان‌هایی مانند IVIG، می‌تواند از بروز ابهام در زمان زایمان جلوگیری کند و امکان تصمیم‌گیری آگاهانه درباره ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی خون بندناف را فراهم سازد.

پایان مطلب/