مقالات

 

واکسن چهار ماهگی نوزاد چیست و تزریق آن چه ضرورتی دارد؟

برنامه ایمن سازی دوران کودکی با واکسن، لیستی از واکسن‌های رایج است که مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری (CDC) توصیه می‌کند تا بیشتر کودکان آن‌ها را دریافت کنند. ایمن سازی راهی موثر برای محافظت از کودک در برابر ابتلا به بسیاری از عفونت‌ها و بیماری‌های مختلف است. بسیاری از این بیماری‌ها به راحتی از کودکی به کودک دیگر منتقل می‌شوند و مشکلات جدی برای سلامتی ایجاد می‌کنند. حتی در برخی موارد منجر به مرگ هم خواهند شد. نمودار سن واکسیناسیون می‌تواند در تعیین نوع و زمان هر واکسن به شما کمک کند.

واکسن‌ها شامل DTaP، Hib، آبله مرغان و MMR هستند. از آنجایی که همه والدین نگرانی‌هایی در مورد تزریق این واکسن دارند، توصیه می‌شود که پیش از تزریق آن با متخصص اطفال مشورت شود.

واکسن چهار ماهگی نوزاد چیست؟

واکسیناسیون ۴ ماهگی یکی از مهم‌ترین مراحل در برنامه واکسیناسیون کودک است. بسیاری از والدین پس از تزریق واکسن با تغییراتی مانند تب خفیف، خواب‌آلودگی یا بی‌قراری مواجه می‌شوند که اغلب جزو علائم طبیعی در نوزاد هستند.در این مرحله، کودک با تزریق واکسن‌های مختلف در برابر بیماری‌های خطرناکی مانند دیفتری، کزاز، سیاه‌سرفه، هپاتیت B و فلج اطفال محافظت می‌شود. به طور نرمال نوزادان برای واکسن ۴ ماهگی خود دوز دوم واکسن‌های دریافتی گذشته را تزریق می‌کنند. این واکسن‌ها عبارتند از:

• روتاویروس (RV)
• دیفتری، کزاز و سیاه سرفه (DTaP)
• هموفیلوس آنفولانزا نوع B (Hib)
• مزدوج پنوموکوکی (PCV۱۳)
• واکسن فلج اطفال

با کلیک بر روی متن با علت مثبت شدن کاذب بی‌بی چک و راه‌های تشخیص نتیجه واقعی آن آشنا شوید.

واکسن چهار ماهگی چندتاست؟

واکسن چهار ماهگی برای انواع مختلفی از بیماری‌ها تزریق می‌شود تا بدن نوزاد را در برابر ابتلا به هر یک از این بیماری‌ها ایمن نگه دارد. در ادامه هر یک را بیشتر توضیح داده‌ایم.

۱. واکسن ۴ ماهگی کزاز

واکسن توکسوئید کزاز در یک برنامه ۵ دوزه در ۲، ۴، ۶ و ۱۸ ماهگی و ۴ سالگی تزریق می‌شود. نوزادان و کودکان واکسن کزاز را در ترکیب با توکسوئید دیفتری و سیاه سرفه بدون سلول، به عنوان واکسن‌های حاوی DTPa (دیفتری، کزاز و سیاه سرفه) دریافت می‌کنند.

۲. واکسن ۴ ماهگی سیاه سرفه

DTaP یکی از واکسن‌های ۴ ماهگی نوزادان است که علاوه‌بر ۴ ماهگی در دو دوز دیگر یعنی ۲ ماهگی و ۶ ماهگی هم تزریق شده و می‌شود. پس از آن هم در سنین ۱۵ تا ۱۸ ماهگی و ۴ تا ۶ سالگی، در غالب دوز یادآور تزریق می‌گردد.

۳. واکسن ۴ ماهگی دیفتری

DTaP یکی از واکسن‌های چهار ماهگی است که برای جلوگیری از ابتلا به بیماری‌های دیفتری، کزاز و سیاه سرفه تزریق می‌شود. از آنجایی که این واکسن حاوی سموم بیماری دیفتری (البته در نسخه دستکاری شده و مناسب در غالب واکسن) است، منجر به جلوگیری از ابتلا به این بیماری می‌شود.

۴. واکسن ۴ ماهگی فلج اطفال

دوز توصیه شده برای کودکان و بزرگسالان ۰.۵ میلی‌لیتر است. می‌توان آن را به صورت عضلانی یا زیر جلدی و با استفاده از طول سوزن مناسب با سن و اندازه فرد دریافت‌کننده واکسن، تجویز کرد. محل‌های تزریق ترجیحی برای نوزادان و کودکان با سن کم قسمت قدامی ران است.

۵. واکسن ۴ ماهگی هپاتیت B

واکسن هپاتیت ب به طور معمول در بازو به صورت یک سری سه دوزه در ۰، ۱ و ۶ ماهگی تزریق می‌شود.

۶. واکسن ۴ ماهگی میکروب هموفیلوس آنفولانزا نوع B

واکسن Hib از ابتلای نوزاد به بیماری هموفیلوس آنفلوآنزا نوع B جلوگیری می‌کند. این واکسن در ۳ دوز در سنین ۲، ۴ و ۶ ماهگی یا در ۲ دوز در سنین ۲ و ۴ ماهگی بسته به فرمولاسیون آن تزریق می‌شود. دوز دیگری هم عموما در سنین ۱۲ تا ۱۵ ماهگی جهت یادآوری تزریق می‌گردد.

بسیاری از والدین پس از واکسیناسیون، علائمی مانند بثورات پوستی یا بی‌قراری را با حساسیت اشتباه می‌گیرند. آشنایی با حساسیت غذایی نوزاد می‌تواند به تشخیص بهتر این شرایط کمک کند.

مراقبت‌های بعد از واکسن چهار ماهگی نوزاد

بعد از واکسن چهار ماهگی نوزاد، ممکن است کودک دچار عوارض خفیفی مانند تب، درد یا تورم محل تزریق، خواب‌آلودگی و بی‌قراری شود. این واکنش‌ها طبیعی هستند و معمولاً طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف می‌شوند. رعایت چند نکته ساده می‌تواند به کاهش این علائم و راحتی بیشتر نوزاد کمک کند. همچنین توصیه می‌شود پس از تزریق واکسن، حدود ۳۰ دقیقه در مرکز درمانی بمانید تا در صورت بروز واکنش حساسیتی نادر، کودک تحت نظر کادر درمان باشد.

کاهش درد، قرمزی و تورم محل تزریق

درد، قرمزی و تورم خفیف محل تزریق از شایع‌ترین عوارض واکسن ۴ ماهگی نوزاد است. برای کاهش این علائم، در ۲۴ ساعت نخست از کمپرس سرد یا پارچه تمیز و خنک روی محل تزریق استفاده کنید. اگر از روز دوم سفتی یا توده کوچکی در محل تزریق ایجاد شد، کمپرس گرم به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه می‌تواند به بهبود آن کمک کند. همچنین بهتر است دست یا پای نوزاد را به‌آرامی حرکت دهید و از فشار دادن یا ماساژ شدید محل تزریق خودداری کنید.

شیر نخوردن نوزاد بعد از واکسن

برخی نوزادان پس از واکسیناسیون چهار ماهگی نوزاد به دلیل درد محل تزریق یا واکنش طبیعی سیستم ایمنی، برای چند ساعت اشتهای کمتری دارند و شیر کمتری می‌خورند. این وضعیت معمولاً موقتی است و جای نگرانی ندارد. بهتر است شیردهی را در دفعات بیشتر و با حجم کمتر ادامه دهید تا نوزاد مایعات کافی دریافت کند و دچار کم‌آبی نشود.

درمان سفت شدن جای واکسن

ایجاد یک برجستگی یا سفتی کوچک در محل تزریق واکسن چهار ماهگی کودک طبیعی است و معمولاً طی چند روز تا چند هفته به‌تدریج برطرف می‌شود. استفاده از کمپرس گرم از روز دوم، حرکت ملایم اندام و پرهیز از دستکاری محل تزریق، به کاهش این عارضه کمک می‌کند. اگر قرمزی، تورم یا درد به‌مرور شدیدتر شد، لازم است کودک توسط پزشک معاینه شود.

استامینوفن بعد از واکسن چهار ماهگی

مصرف استامینوفن بعد از واکسن چهار ماهگی نوزاد فقط زمانی توصیه می‌شود که کودک دچار تب، درد یا بی‌قراری قابل‌توجه باشد. مقدار دارو باید بر اساس وزن نوزاد و با نظر پزشک یا داروساز تعیین شود؛ بنابراین از مصرف خودسرانه یا استفاده پیشگیرانه از استامینوفن بدون توصیه پزشک خودداری کنید.

کنترل تب بعد از واکسن چهار ماهگی

تب خفیف یکی از واکنش‌های طبیعی بدن پس از ایمن‌سازی نوزاد است و معمولاً ظرف یک تا دو روز برطرف می‌شود. برای کاهش تب، لباس‌های سبک و نخی به نوزاد بپوشانید، دمای اتاق را متعادل نگه دارید و شیردهی را بیشتر از قبل ادامه دهید. در صورت نیاز، پزشک ممکن است مصرف استامینوفن را توصیه کند. اگر تب بسیار بالا بود، بیش از ۴۸ ساعت ادامه داشت یا با علائمی مانند تشنج، بی‌حالی شدید یا گریه غیرقابل آرام شدن همراه شد، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.

اگر نوزاد بعد از واکسن استفراغ کرد؟

اگر نوزاد تا حدود ۳۰ دقیقه پس از دریافت واکسن خوراکی فلج اطفال استفراغ کند، معمولاً لازم است دوز واکسن دوباره تجویز شود. اما در مورد واکسن خوراکی روتاویروس، استفراغ پس از دریافت واکسن معمولاً نیازی به تکرار دوز ندارد. در صورت بروز استفراغ یا هرگونه ابهام درباره برنامه واکسیناسیون نوزاد، حتماً با پزشک یا مرکز واکسیناسیون مشورت کنید.

این مقاله در تاریخ ۹ تیر ۱۴۰۵ براساس جدیدترین منابع پزشکی بازبینی و به‌روزرسانی شده است.