تست بارداری چیست و چگونه عمل میکند؟
پیش از پرداختن به دلیل مثبت شدن کاذب بیبیچک به مبحث تست بارداری چیست، خواهیم پرداخت. در ابتدای بارداری، بدن زن برای حمایت از جنینی که در حال شکلگیری است، تغییراتی را آغاز میکند. یکی از اولین و مهمترین این تغییرات، تولید هورمونی به نام گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG) است. این هورمون فقط در دوران بارداری در بدن تولید میشود و پایه تشخیص بارداری است. پس از لانهگزینی تخمک بارور شده در دیواره رحم که معمولاً حدود ۶ تا ۱۰ روز بعد از لقاح رخ میدهد، میزان hCG در بدن شروع به افزایش میکند. تستهای بارداری با هدف شناسایی همین هورمون طراحی شدهاند.
بیشتر تستهای بارداری خانگی بهصورت نوارهای ادراری هستند که در جریان ادرار قرار میگیرند و وجود hCG را بررسی میکنند. برخی از این تستها قادرند در روزهای اولیه بارداری نیز هورمون را تشخیص دهند، اما دقت نتیجه به زمان انجام تست بستگی دارد. تستهای بارداری ممکن است گاهی نتیجه مثبت یا منفی کاذب نشان دهند. این خطاها معمولاً بهدلیل انجام زودهنگام تست، رقیق بودن ادرار یا مشکلات فنی رخ میدهند. به همین دلیل، در صورت مثبت شدن تست بارداری، مراجعه به پزشک ضروری است تا مراقبتهای اولیه دوران بارداری بهموقع آغاز شود. در مجموع، تستهای خانگی ادراری رایجترین و در دسترسترین روش تشخیص بارداری هستند و در صورت استفاده در زمان مناسب، میتوانند اطلاعات قابلاعتمادی در اختیار فرد قرار دهند.
علت مثبت شدن کاذب بیبی چک چیست؟
گاهی ممکن است نتیجه تست بیبی چک مثبت باشد، درحالیکه بارداری طبیعی وجود ندارد، به این وضعیت «مثبت کاذب» گفته میشود. دلایل مختلفی میتوانند باعث این اتفاق شوند که در ادامه به مهمترین و شایعترین موارد از علت مثبت شدن کاذب بیبی چک خواهیم پرداخت.
۱. بارداری شیمیایی (Chemical Pregnancy)
بارداری شیمیایی زمانی رخ میدهد که تخمک بارور شده در مراحل بسیار اولیه نتواند بهدرستی لانهگزینی یا رشد کند. در این حالت، بدن برای مدت کوتاهی هورمون hCG ترشح میکند و تست بارداری ممکن است مثبت شود، اما بارداری ادامه پیدا نمیکند. این نوع بارداری بسیار شایع است، اما چون اغلب قبل از عقب افتادن قاعدگی اتفاق میافتد، معمولاً تشخیص داده نمیشود؛ مگر اینکه تست بارداری خیلی زود انجام شود. به همین دلیل توصیه میشود تست بارداری خانگی حداقل یک هفته پس از عقب افتادن پریود انجام شود تا از نتایج گمراهکننده جلوگیری شود.
۲. بارداری خارج از رحم
در بارداری خارج از رحم، تخمک بارور شده بهجای داخل رحم، در لوله فالوپی یا محلهای دیگری مثل تخمدان یا حفره شکم لانهگزینی میکند. با وجود اینکه چنین بارداریای قابل ادامه نیست، اما جنین همچنان میتواند هورمون hCG تولید کند و باعث مثبت شدن تست بارداری شود. بارداری خارج از رحم علاوهبراینکه علت مثبت شدن کاذب بیبی چک بهشمارمیرود، یک وضعیت اورژانسی است و در صورت عدم درمان، میتواند منجربه خونریزی شدید و آسیب به اندامهای تولیدمثل شود. علائم هشداردهنده شامل:
- درد شدید و یکطرفه شکم
- درد شانه یا گردن
- لکهبینی یا خونریزی
- سرگیجه یا غش
در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
۳. باقی ماندن hCG پس از سقط جنین
پس از سقط جنین (خودبهخودی یا عمدی)، هورمون hCG بلافاصله از بدن حذف نمیشود. در دوران بارداری، سطح این هورمون تقریباً هر چند روز یکبار دو برابر میشود و معمولاً در حدود هفته دهم به اوج میرسد. پس از پایان بارداری، کاهش hCG تدریجی است و ممکن است تا ۶ هفته در خون و ادرار باقی بماند. در این مدت، انجام تست بارداری میتواند نتیجه مثبت کاذب نشان دهد. اگر سقط ناقص باشد و بخشی از بافت بارداری در رحم باقی بماند، سطح hCG همچنان بالا میماند و گاهی نیاز به اقدام پزشکی مانند کورتاژ (D&C) وجود دارد.
۴. خطای کاربر هنگام انجام تست
تستهای بارداری خانگی کاملاً بدون خطا نیستند و نحوه استفاده نقش مهمی در نتیجه دارد. رایجترین خطاها که علت مثبت شدن کاذب بیبی چک نیز هستند، عبارتاند از:
- انجام خیلی سریع تست
- استفاده از تست با تاریخ انقضای گذشته
- انجام تست زمانی که ادرار بهدلیل مصرف زیاد مایعات رقیق است
- خواندن نتیجه خارج از بازه زمانی توصیهشده
بهترین زمان انجام تست، اولین ادرار صبحگاهی است که غلیظتر بوده و دقت نتیجه بالاتر است.
۵. اشتباه گرفتن خط تبخیر با خط مثبت
در برخی تستها، پس از خشک شدن ادرار، خطی بیرنگ یا بسیار کمرنگ ظاهر میشود که به آن «خط تبخیر» گفته میشود. این خط نشانه بارداری نیست، اما گاهی با خط مثبت اشتباه گرفته میشود. برای جلوگیری از این اشتباه، باید:
- نتیجه تست را دقیقاً در زمان مشخصشده در دستورالعمل بررسی کرد
- از تفسیر تست بعد از گذشت زمان طولانی خودداری کرد
۶. مصرف برخی داروها
برخی داروها، بهویژه داروهای درمان ناباروری، میتوانند باعث مثبت شدن کاذب تست بارداری شوند. داروهایی که حاوی hCG مصنوعی هستند (مانند Novarel، Pregnyl، Ovidrel، Profasi) اگر تست خیلی زود انجام شود، نتیجه را مثبت نشان میدهند. همچنین برخی داروهای خاص مانند:
- داروهای ضداضطراب
- داروهای ضدتشنج
- برخی داروهای روانپزشکی
- متادون
- برخی داروهای ادرارآور
میتوانند در موارد نادر بر نتیجه تست تأثیر بگذارند.
۷. برخی شرایط پزشکی نادر
در موارد نادر، بعضی بیماریها میتوانند باعث افزایش hCG یا تداخل در تست شوند، از جمله:
- کیستهای خاص تخمدان
- بیماریهای تروفوبلاستیک بارداری (مثل بارداری مولار)
- برخی سرطانها
- مشکلات نادر هیپوفیز
- عفونتهای شدید ادراری یا بیماریهای کلیوی
جمعبندی
اگر نتیجه تست بارداری خانگی مثبت شد:
- حتماً با آزمایش خون و نظر پزشک از درست بودن نتیجه اطمینان حاصل کنید
- انجام زودهنگام تست، یکی از اصلیترین دلایل نتایج اشتباه است
- هر خونریزی، درد شدید یا علائم غیرعادی باید جدی گرفته شود
نتیجه مثبت شدن کاذب بیبیچک چقدر شایع است؟
نتایج کاذب (چه مثبت شدن کاذب بیبیچک و چه منفی) معمولاً به دلیل استفاده نادرست از تست رخ میدهند. شایعترین علت منفی شدن کاذب بیبیچک این است که تست خیلی زود انجام شده باشد؛ در این حالت، سطح هورمون hCG هنوز به حدی نرسیده که توسط نوار تست تشخیص داده شود. همچنین موارد زیر میتوانند باعث خطا در نتیجه شوند:
- رقیق بودن بیش از حد ادرار
- استفاده نادرست از نوار تست
- رعایت نکردن زمانبندی درجشده در دستورالعمل
برای افزایش دقت نتیجه، بهتر است تست بارداری طبق دستورالعمل کیت و ترجیحاً با اولین ادرار صبحگاهی انجام شود.
تست بارداری مثبت شده؛ قدم بعدی چیست؟
اگر نتیجه تست بارداری خانگی مثبت باشد، اولین و مهمترین کار این است که به پزشک متخصص زنان و زایمان یا ماما مراجعه کنید. پزشک معمولاً برای اطمینان از نتیجه، آزمایش خون یا ادرار تجویز میکند تا سطح هورمون گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG) بررسی و پایش شود. در بسیاری از موارد، سونوگرافی واژینال نیز انجام میشود تا وجود ساک بارداری در رحم بررسی شود و از طبیعی بودن روند بارداری اطمینان حاصل شود. این بررسیها کمک میکنند مشخص شود که بارداری واقعی است یا احتمال مثبت شدن کاذب بیبی چک وجود دارد. اگر مشخص شود نتیجه تست مثبت کاذب بوده و بارداری وجود ندارد، مراجعه به پزشک باعث میشود فرد با خیال راحت از وضعیت خود آگاه شود.
مزایای استفاده از تست بارداری خانگی
تست بارداری خانگی یکی از سادهترین و در دسترسترین روشها برای بررسی احتمال بارداری است. این تستها چند مزیت مهم دارند که باعث شده بین زنان بسیار رایج باشند:
- هزینه پایین و در دسترس بودن
- روش استفاده آسان بدون نیاز به مهارت خاص
- نمایش سریع نتیجه، معمولاً در چند دقیقه
به همین دلیل، بسیاری از زنان ترجیح میدهند پیش از مراجعه به پزشک، ابتدا از تست بارداری خانگی استفاده کنند.
تست بارداری خانگی چگونه عمل میکند؟
تستهای بارداری خانگی که به آنها تست ادرار بارداری یا بیبی چک گفته میشود، با شناسایی هورمونی به نام گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG) در ادرار کار میکنند. در اوایل بارداری، سلولهایی که بعدها بخشی از جفت را تشکیل میدهند، شروع به ترشح این هورمون میکنند. وجود hCG به بدن کمک میکند تا بارداری حفظ شود. نحوه استفاده از تستها بسته به برند متفاوت است. در برخی کیتها، نوار تست باید مستقیماً در جریان ادرار قرار بگیرد. در برخی دیگر، ابتدا ادرار در یک ظرف جمعآوری میشود و سپس نوار تست یا چند قطره ادرار روی آن قرار داده میشود. نتیجه تست بارداری ممکن است به شکلهای مختلف نمایش داده شود، از جمله:
- علامت مثبت (+) یا منفی (–)
- عبارت باردار هستید / باردار نیستید
- ظاهر شدن یک یا دو خط
نکته مهم این است که حتی یک خط کمرنگ یا علامت مثبت ضعیف نیز بهعنوان نتیجه مثبت محسوب میشود.