چرا خون بندناف مهم است؟
خون بندناف به خونی گفته میشود که پس از تولد نوزاد در بندناف و جفت باقی میماند و گذشته از اینکه دور ریخته میشد، اکنون بهعنوان منبعی ارزشمند از سلولهای بنیادی خونساز شناخته میشود. این سلولها توانایی تبدیل شدن به انواع سلولهای خونی را دارند و میتوانند در درمان بیماریهای پیچیده نقش ایفا کنند.
مهمترین دلایل ارزش این خون عبارتند از:
- تولید انواع سلولهای خونی
- پتانسیل در درمان بیماریهای خونی و ژنتیکی
- جمعآوری آسان و ایمن در زمان زایمان
چالش اصلی: کمبود تعداد سلولها
یکی از مشکلات بزرگ در استفاده از خون بندناف برای پیوند، تعداد محدود سلولهای بنیادی در هر نمونه است. این موضوع به خصوص در مورد بزرگسالان که به حجم بیشتری از سلولها نیاز دارند، مشکلساز میشود. تنها ۸ تا ۱۲ درصد نمونههای خون بندناف حجم سلولی کافی برای پیوند به بزرگسالان دارند. به همین دلیل محققان به دنبال روشهایی هستند تا بتوانند در آزمایشگاه تعداد سلولها را افزایش دهند بدون اینکه کارایی و کیفیت آنها را از دست بدهند.
روشهای نوین افزایش تعداد سلولهای بنیادی
در چند سال اخیر روشهای علمی و پیشرفتهای توسعه یافتهاند که توانستهاند تعداد سلولهای بنیادی را بهطور چشمگیری افزایش دهند. از جمله آنها:
با بهکارگیری پروتئینهایی مانند سیتوکینها و فاکتورهای خاص در محیط کشت، سلولهای بنیادی تحریک به تکثیر میشوند بدون اینکه از حالت بنیادی خارج شوند. محققان از فاکتورهایی مثل SCF، TPO و FLT-3L بهره میبرند تا سلولها بیشترین رشد را داشته باشند.
- کشت همراه با سلولهای مزانشیمی
سلولهای مزانشیمی میتوانند بهعنوان «حامی» عمل کنند و فاکتورهای رشد طبیعی ترشح کنند که به افزایش چشمگیر تعداد سلولها کمک میکنند. این روش، رشد سلولهای بنیادی را تا چند ده برابر افزایش داده است.
برخی مولکولها مانند نیکوتینآمید (NAM) میتوانند روند تمایز سلولها را مهار کنند و باعث شوند سلولها مدت بیشتری در حالت بنیادی بمانند و تکثیر شوند. این روش در آزمایشهای بالینی توانسته CD34+ را تا ۷۰ برابر افزایش دهد.
- فعالسازی مسیرهای سلولی خاص
با استفاده از مسیرهایی مانند Notch و ترکیب آن با فاکتورهای رشد، میتوان سلولها را وادار به تکثیر کرد و زمان بازسازی خون را کاهش داد که برای بیماران خاص بسیار حیاتی است.
کاربردهای پزشکی سلولهای بنیادی خون بندناف
امروزه با افزایش تعداد سلولهای بنیادی، کاربردهای درمانی این منابع در حال گسترش است. چند مورد از مهمترین کاربردها عبارتاند از:
- درمان بیماریهای خونی
- سلولهای بنیادی خون بندناف در پیوند برای بیماریهای خونی مانند لوسمی، تالاسمی، کمخونی آپلاستیک و نقصهای ایمنی کارآمد هستند و نتایج موفق بسیاری داشتهاند.
- درمان نقص ایمنی و اختلالات ژنتیکی
- این سلولها در بیماریهای سیستمی و ژنتیکی که به نقص در تولید سلولهای خونی منجر میشود، نقش مهمی دارند.
پزشکی احیاکننده (Regenerative Medicine)
تحقیقات در حال گسترش است تا از این سلولها در درمان آسیبهای مغزی، فلج مغزی، آسیبهای قلبی و حتی بیماریهایی مانند پارکینسون استفاده شود. استفاده از سلولهای بنیادی در این حوزه بهصورت آزمایشی و در کارآزماییهای بالینی در حال بررسی است.
تحقیقات نوین
کارآزماییهای بالینی بسیاری در دنیا در جریان است که بر افزایش کارایی و کاربرد سلولهای بنیادی در درمان بیماریهای غیر هماتولوژیک مانند آسیبهای مغزی و نورودژنراتیو متمرکز هستند.
آمار جهانی و چشمانداز آینده
| بیش از ۵۰,۰۰۰ پیوند سلولهای بنیادی خونساز در سال در جهان انجام میشود، که بخش بزرگی از آن از منابع خون بندناف است. |
تاکنون بیش از ۲۵۰۰ پیوند خون بندناف در اروپا و آمریکا انجام شده و بانکها بیش از ۶۵,۰۰۰ واحد نمونه ذخیره دارند.
تحقیقات نشان میدهد با پیشرفتهای جدید در رشد و گسترش سلولها، این بازار درمانی تا سالهای آینده به صنعتی با ارزش بیش از ۸۰ میلیارد دلار تبدیل خواهد شد.
سلول های بنیادی خون بندناف؛ در مسیر تحقیقات نوین
سلولهای بنیادی خون بندناف اکنون نهتنها در درمان بیماریهای خونی اثباتشده کاربرد دارند، بلکه با پیشرفتهای علمی در زمینه افزایش تعداد سلولها در آزمایشگاه، چشمانداز استفاده از آنها برای بیماریهای پیچیدهتر و حتی بازسازی بافتها نیز روشنتر شده است.
این دستاوردها نشان میدهد که ذخیرهسازی خون بندناف، که زمانی بهعنوان زباله زیستی کنار گذاشته میشد، اکنون میتواند کلید درمانهای نوین در پزشکی آینده باشد.
پایان مطلب/