سرماخوردگی در بارداری
سرماخوردگی یکی از بیماریهای شایع و معمولاً خفیف است که اغلب با استراحت و مراقبتهای ساده بهبود پیدا میکند. با این حال، سرماخوردگی در دوران بارداری نیازمند توجه بیشتری است؛ زیرا شرایط جسمی مادر با حالت عادی تفاوت دارد و سلامت جنین نیز باید در نظر گرفته شود. در دوران بارداری، افزایش هورمون پروژسترون باعث تضعیف نسبی سیستم ایمنی مادر میشود. به همین دلیل، زنان باردار بیشتر در معرض ابتلا به سرماخوردگی قرار میگیرند و ممکن است علائم بیماری در آنها طولانیتر شود.
نکته مهم دیگر این است که مصرف داروی سرماخوردگی در بارداری با محدودیت جدی همراه است. بسیاری از داروهای رایج میتوانند برای جنین خطرناک باشند، به همین دلیل مصرف خودسرانه دارو در این دوران توصیه نمیشود. در مواردی که علائم سرماخوردگی خفیف تا متوسط است، معمولاً روشهای خانگی، استراحت کافی، مصرف مایعات گرم و درمانهای کمخطر طب سنتی (با نظر پزشک) جایگزین درمان دارویی میشوند. درصورتیکه علائم سرماخوردگی شدید شود، تب بالا ایجاد شود یا بیماری طول بکشد، مشورت با پزشک متخصص زنان و زایمان ضروری است تا درمانی ایمن برای مادر و جنین انتخاب شود.
علائم سرماخوردگی در بارداری
علائم سرماخوردگی در دوران بارداری معمولاً مشابه افراد غیر باردار است، اما بهدلیل تغییرات هورمونی و کاهش نسبی ایمنی بدن ممکن است کمی شدیدتر یا طولانیتر باشد. عامل اصلی این بیماری ویروس رینوویروس است که بهراحتی منتقل میشود. سرماخوردگی اغلب با گلودرد یا سوزش گلو شروع شده و طی ۱ تا ۲ روز علائم دیگر ظاهر میشوند.
شایعترین علائم سرماخوردگی در بارداری
- آبریزش و گرفتگی بینی
- عطسه
- سرفه (گاهی تا یک هفته یا بیشتر)
- خستگی و بیحالی
- سردرد خفیف
- تب خفیف (معمولاً کمتر از ۳۷٫۷ درجه سانتیگراد)
در اغلب موارد، سرماخوردگی طی چند روز خودبهخود بهبود مییابد و نیاز به درمان خاصی ندارد. اما در صورت تب بالا، سرفه شدید یا طولانی شدن علائم، مراجعه به پزشک ضروری است.
علت سرماخوردگی در بارداری
در دوران بارداری، بهدلیل کاهش نسبی عملکرد سیستم ایمنی، بدن مادر نسبتبه ویروسها حساستر میشود و احتمال ابتلا به سرماخوردگی افزایش مییابد. از آنجا که مصرف بسیاری از داروهای سرماخوردگی در بارداری محدود است، پیشگیری و مراجعه به پزشک در صورت تشدید علائم و ابتلا به سرماخوردگی شدید در بارداری، اهمیت زیادی دارد.
آیا سرماخوردگی در بارداری خطرناک است؟
بسیاری از خطرات سرماخوردگی در بارداری میترسند، درحالیکه سرماخوردگی در این دوران معمولاً بیماری خفیفی است و بهتنهایی خطری برای مادر یا جنین ایجاد نمیکند. با این حال، نحوه بروز علائم و شدت آنها اهمیت زیادی دارد. اگر سرماخوردگی با تب بالا (بیش از ۳۹ درجه سانتیگراد) همراه باشد، میتواند نشانه وجود یک عفونت جدیتر در بدن مادر باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد. همچنین، درمان سرماخوردگی در بارداری تنها باید با استفاده از داروهای مجاز سرماخوردگی در بارداری و تحتنظر پزشک انجام شود، زیرا مصرف خودسرانه برخی داروها ممکن است به جنین آسیب برساند.
آیا سرماخوردگی در بارداری برای جنین خطرناک است ؟
در بیشتر موارد، سرماخوردگی به جنین آسیبی نمیرساند. جنین بهوسیله سیستم ایمنی مادر، سیستم ایمنی در حال رشد خود و جفت محافظت میشود. با این حال، تب بالا بهویژه در موارد سرماخوردگی در اوایل بارداری، اهمیت ویژهای دارد. مطالعات علمی نشان دادهاند که تب در سهماهه اول بارداری میتواند خطر برخی ناهنجاریهای مادرزادی مانند نقصهای قلبی، شکاف لب و کام، اسپینا بیفیدا و برخی مشکلات عصبی را افزایش دهد. نکته مهم این است که سرماخوردگی معمولاً با تب بالا همراه نیست. بنابراین اگر در دوران بارداری دچار تب شدید، احتمال ابتلا به بیماریهای جدیتری مانند آنفولانزا یا کووید-۱۹ مطرح میشود و در این شرایط مراجعه به پزشک ضروری است.
درمان سرماخوردگی در بارداری
درمان سرماخوردگی به شدت علائم بستگی دارد، اما در بیشتر موارد روشهای درمان سرماخوردگی در بارداری در خانه، ایمن و کافی هستند و اولویت دارند؛ چون بسیاری از داروهای سرماخوردگی برای جنین مناسب نیستند.
درمان سرماخوردگی در بارداری در خانه، مؤثر و بیخطر:
- استراحت کافی و کاهش فعالیتهای روزانه
- مصرف مایعات گرم مانند چای، دمنوش و سوپ
- عسل یا آبلیمو برای کاهش گلودرد
- غرغره آبنمک ولرم برای سرفه و التهاب گلو
- شستوشوی بینی با سرم یا اسپری سالین
- دوش آب گرم یا استفاده از بخور برای رفع گرفتگی بینی
- کمپرس گرم یا سرد برای کاهش سردرد و درد سینوسها
تغذیه مناسب وغذاهای مفید برای سرماخوردگی در بارداری:
- مصرف غذاهای سرشار از ویتامین C مانند پرتقال، کیوی، توتفرنگی و کلم بروکلی
- غذاهای گرم و آبکی مثل سوپ
- خوردن شلغم برای سرماخوردگی در بارداری، لبو و کدو برای تسکین گلودرد
- منابع تقویتکننده ایمنی مانند تخممرغ، ماست، بوقلمون و جو دوسر
طب سنتی (با احتیاط):
- پرهیز از غذاهای تند، سرخکرده و ترش
- نوشیدن آب ولرم بهجای آب سرد
- مصرف سوپهای گرم و میوه و سبزی تازه
- در صورت تب، محدود کردن مصرف شیر و گوشت قرمز
داروها و خوردن دمنوش سرماخوردگی در بارداری:
- بسیاری از گیاهان دارویی در بارداری، بهویژه سهماهه اول، مجاز نیستند
- در میان گزینههای کمخطر، عناب (به شکل دمنوش یا شربت ملایم) با نظر پزشک استفاده میشود
- بخور اکالیپتوس میتواند به باز شدن مجاری تنفسی کمک کند، اما باید با احتیاط انجام شود
نکته مهم:
اگر تب بالا، تداوم علائم یا بدتر شدن وضعیت رخ داد، حتماً باید با پزشک متخصص زنان مشورت شود و از مصرف خودسرانه دارو یا مکمل پرهیز شود.
پیشگیری از سرماخوردگی در دوران بارداری
در دوران بارداری، به دلیل تغییرات سیستم ایمنی، بدن مادر نسبت به عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفولانزا آسیبپذیرتر میشود. از آنجا که مصرف بسیاری از داروهای سرماخوردگی در بارداری محدود است، پیشگیری اهمیت ویژهای دارد.
راهکارهای ساده و مؤثر برای پیشگیری سرماخوردگی در بارداری
با رعایت این نکات میتوانید تا حد زیادی از ابتلا به سرماخوردگی جلوگیری کنید:
- دستهای خود را مرتب با آب و صابون بشویید و حتماً با حوله تمیز خشک کنید.
- از تماس نزدیک با افراد بیمار یا دارای علائم سرماخوردگی پرهیز کنید.
- خواب کافی و منظم داشته باشید.
- از رژیم غذایی متعادل و سرشار از میوهها و سبزیجات تازه استفاده کنید.
- استرس خود را کنترل کنید، زیرا استرس سیستم ایمنی را تضعیف میکند.
- فعالیت بدنی سبک و منظم داشته باشید (با نظر پزشک).
- در فضاهای عمومی یا شلوغ، بهویژه در فصل سرما، ماسک بزنید.
- هوای خانه را مرطوب نگه دارید؛ هوای خشک میتواند گلو و بینی را تحریک و بدن را مستعد عفونت کند.
- در صورت نیاز و خارج از منزل، از ژل ضدعفونیکننده دست با ۶۰ تا ۷۰ درصد الکل استفاده کنید.
- اگر سیگار میکشید، ترک آن به تقویت سیستم ایمنی کمک میکند.
واکسن آنفولانزا و بارداری
مطالعات نشان دادهاند که زنان باردار بیشتر از زنان غیر باردار در معرض ابتلا به آنفولانزا و عوارض آن مانند ذاتالریه (پنومونی) هستند. اگر سیستم ایمنی ضعیفی دارید و قصد بارداری دارید، بهتر است با نظر پزشک پیش از بارداری واکسن آنفولانزا تزریق شود. اثر محافظتی این واکسن میتواند تا ۶ ماه پس از زایمان هم برای مادر و هم برای نوزاد باقی بماند.
اگر در دوران بارداری سرما خوردید
ابتلا به سرماخوردگی در بارداری کاملاً غیرعادی نیست، بهویژه در فصل زمستان. مهم است بدانید که در بیشتر موارد، این بیماری خفیف است و با مراقبت مناسب بهبود مییابد. با این حال، در صورت مشاهده علائم زیر حتماً به پزشک مراجعه کنید:
- تب بالاتر از ۳۸ درجه سانتیگراد
- سرماخوردگی شدید که باعث اختلال در خواب یا تغذیه شود
- سرفه همراه با خلط زرد یا سبز
- سرفه همراه با درد قفسه سینه یا خسخس سینه
- درد یا تیرکشیدن ناحیه سینوسها
- تداوم علائم بیش از ۱۰ تا ۱۴ روز (که میتواند نشانه عفونت ثانویه باشد و نیاز به درمان دارویی داشته باشد)
عوارض سرماخوردگی در دوران بارداری
سرماخوردگی در دوران بارداری معمولاً خفیف است، اما بیتوجهی به علائم یا مصرف خودسرانه دارو میتواند برای مادر و جنین عوارضی به همراه داشته باشد. بخش مهمی از این عوارض به تب بالا و استفاده نادرست از داروهای سرماخوردگی مربوط میشود.
عوارض احتمالی سرماخوردگی و درمان نادرست آن
- تب بالا در مادر باردار میتواند نشانه وجود عفونت باشد. درصورتیکه این تب درمان نشود، در ماههای ابتدایی بارداری خطر سقط جنین و در ماههای پایانی (پس از ۷ ماهگی) خطر زایمان زودرس را افزایش میدهد.
- مصرف خودسرانه داروهای سرماخوردگی، مسکنها و تببرها در دوران بارداری میتواند باعث کاهش وزن نوزاد هنگام تولد شود.
- برخی داروها ممکن است بدون علامت مشخص، روی رشد جنین تأثیر منفی بگذارند، به همین دلیل انتخاب دارو باید حتماً با نظر پزشک انجام شود.
داروهای مجاز سرماخوردگی در دوران بارداری
در دوران بارداری، بهویژه ۱۲ هفته اول، مصرف دارو باید با احتیاط بسیار انجام شود؛ زیرا اندامهای حیاتی جنین در این دوره در حال شکلگیری هستند. به همین دلیل، بیشتر متخصصان توصیه میکنند در سهماهه اول تا حد امکان از مصرف دارو خودداری شود و در صورت نیاز، فقط با نظر پزشک دارو مصرف شود.
لیست داروهای مجاز در بارداری بعد از هفته دوازدهم بارداری
برخی داروها که با نظر پزشک و در دوز مناسب میتوانند استفاده شوند، عبارتاند از:
- استامینوفن
- دیفنهیدرامین (بنادریل)
- کلرفنیرامین
- لوراتادین
- ستیریزین
- دکسترومتورفان
- گایافنزین
- فلوتیکازون
- اسپری بینی اکسیمتازولین
- قطره یا قرص مکیدنی سرفه حاوی منتول
- سودوافدرین (فقط در سهماهه دوم و سوم بارداری)
نکته مهم درباره استامینوفن
استامینوفن بهعنوان بیخطرترین مسکن و تببر در بارداری شناخته میشود. با این حال، برخی مطالعات جدید نشان دادهاند که مصرف طولانیمدت یا بیرویه آن ممکن است خطر ابتلا به اوتیسم و اختلال کمتوجهی-بیشفعالی (ADHD) را در کودکان حدود ۲۰ درصد افزایش دهد. اگرچه برای نتیجهگیری قطعی به تحقیقات بیشتری نیاز است، اما توصیه میشود استامینوفن فقط در صورت ضرورت، با کمترین دوز و برای مدت کوتاه مصرف شود.
درمان دارویی سرماخوردگی در بارداری
- مصرف خودسرانه داروهای سرماخوردگی در بارداری ممنوع است، زیرا برخی داروها میتوانند به رشد جنین آسیب بزنند.
- در صورت ابتلا به سرماخوردگی، فقط باید از داروهای مجاز و تحت نظر پزشک استفاده شود.
- برخی مکملها یا داروهای تقویتکننده سیستم ایمنی، در صورت تجویز پزشک، میتوانند به کاهش شدت علائم کمک کنند.
داروهای نسبتاً بیخطر برای علائم شایع سرماخوردگی
- تب و بدندرد: استامینوفن، برای مدت کوتاه
- سرفه: قرصهای مکیدنی، شربتهای ضدسرفه و خلطآور مانند موسینکس یا روبیتوسین (با تعیین دوز توسط پزشک)
- گرفتگی و آبریزش بینی: اسپریهای بینی حاوی استروئید، اسپری یا قطره نمکی
- علائم آلرژیک: برخی آنتیهیستامینها مانند بنادریل یا کلاریتین (معمولاً پس از سهماهه اول)
یادآوری بسیار مهم
قبل از مصرف هر نوع قرص سرماخوردگی در بارداری، چه با نسخه، بدون نسخه یا گیاهی، حتماً با پزشک مشورت کنید. همچنین هنگام مراجعه به پزشک، بارداری خود را حتماً اطلاع دهید و از قطع خودسرانه داروهای تجویزشده پرهیز کنید؛ زیرا بسیاری از داروها در صورت مصرف صحیح، برای مادر و جنین بیخطر هستند.
داروهای ممنوع برای سرماخوردگی در دوران بارداری
در دوران بارداری، برخی داروهای رایج سرماخوردگی میتوانند به رشد جنین آسیب بزنند یا خطر بروز عوارض بارداری را افزایش دهند. به همین دلیل، مصرف خودسرانه دارو در بارداری بهویژه در سهماهه اول کاملاً ممنوع است.
داروهایی که نباید در بارداری مصرف شوند
، از مصرف داروهای زیر برای درمان سرماخوردگی در بارداری خودداری کنید:
- ایبوپروفن، ناپروکسن و آسپرین: مطالعات نشان دادهاند مصرف این مسکنها، بهویژه در سهماهه سوم بارداری، با افزایش خطر زایمان زودرس و کاهش وزن نوزاد هنگام تولد مرتبط است.
- کدئین: ممکن است روی سیستم عصبی جنین اثر منفی بگذارد.
- فنیلافرین و سودوافدرین: این داروها بهویژه در سهماهه اول بارداری توصیه نمیشوند و برای زنان مبتلا به فشار خون بالا نیز گزینه مناسبی نیستند.
- قرصها و اسپریهای حاوی بنزوکائین (مانند قرص مکیدنی یا اسپری گلو): ایمنی این داروها در بارداری بهطور کامل تأیید نشده است.
- اکثر داروهای ضداحتقان بینی مانند سودافد یا برخی ترکیبات ضدگرفتگی بینی، مگر با تشخیص و تجویز پزشک.
- اسپریهای بینی غیر استروئیدی حاوی اکسیمتازولین (مانند عفرین)، مگر در موارد خاص و با تأیید پزشک.
- مکملهای غذایی و داروهای گیاهی مانند مکمل روی، اکیناسه یا سایر فرآوردههای گیاهی، در صورتی که بدون نظر پزشک مصرف شوند.
قرص سرماخوردگی و بارداری
قرصهای ترکیبی سرماخوردگی معمولاً حاوی آنتیهیستامین و ضداحتقان هستند و مصرف آنها در بارداری توصیه نمیشود.
- مصرف این داروها در ماه اول بارداری میتواند در رشد طبیعی جنین اختلال ایجاد کند.
- در ماههای پایانی بارداری نیز مصرف قرص سرماخوردگی فقط در صورت تشخیص و تجویز پزشک مجاز است.
نکته مهم درباره داروهای ضداحتقان
برخی پزشکان معتقدند مصرف دکونژستانتها باید در سهماهه اول با احتیاط شدید و دوز بسیار محدود انجام شود، زیرا شواهد علمی درباره بیخطر بودن کامل آنها کافی نیست. به همین دلیل، تصمیمگیری درباره مصرف این داروها باید کاملاً بر عهده پزشک باشد.
اگر بهطور ناخواسته داروی ممنوع مصرف کردید
در صورت مصرف اتفاقی یکی از این داروها، دچار اضطراب نشوید، اما در اولین فرصت با پزشک یا ماما تماس بگیرید تا وضعیت شما بررسی شود و راهنمایی لازم ارائه گردد.