جفت چیست؟
جفت یکی از مهمترین اندام‌هایی است که فقط در دوران بارداری تشکیل می‌شود و نقش حیاتی در رشد و سلامت جنین دارد. این اندام ارتباط بین بدن مادر و جنین را برقرار می‌کند و از طریق بند ناف، اکسیژن، مواد مغذی و هورمون‌های مورد نیاز را به جنین می‌رساند.
تشکیل جفت از همان روزهای ابتدایی بارداری و پس از لانه‌گزینی تخمک بارورشده در دیواره رحم آغاز می‌شود. با رشد جنین، جفت نیز بزرگ‌تر و کامل‌تر می‌شود تا بتواند نیازهای روزافزون او را تأمین کند. معمولاً تا پایان سه‌ماهه اول، ساختمان اصلی جفت شکل گرفته و در ادامه بارداری به رشد خود ادامه می‌دهد.
جفت معمولاً به دیواره داخلی رحم متصل می‌شود و محل قرارگیری آن می‌تواند در قسمت قدامی، خلفی، بالای رحم یا گاهی نزدیک دهانه رحم باشد. پزشک با انجام سونوگرافی محل دقیق جفت را بررسی می‌کند؛ زیرا موقعیت آن می‌تواند بر روند بارداری و زایمان تأثیر بگذارد.
بدون وجود جفت، جنین قادر به دریافت اکسیژن، مواد غذایی و دفع مواد زائد نیست. علاوه بر این، جفت با تولید هورمون‌های ضروری، به حفظ بارداری و رشد طبیعی جنین کمک می‌کند و بخشی از وظایف دفاعی بدن را نیز بر عهده دارد. به همین دلیل، جفت یکی از مهمترین اندامهای موقت بدن انسان در دوران بارداری محسوب می‌شود.
وظایف جفت در دوران بارداری
جفت تنها یک واسطه بین مادر و جنین نیست، بلکه عملکردهای متعددی دارد که ادامه بارداری را ممکن می‌کند.
انتقال اکسیژن
جفت اکسیژن را از خون مادر دریافت کرده و از طریق بند ناف به جنین می‌رساند تا رشد طبیعی اندامهای او امکان‌پذیر باشد.
انتقال مواد غذایی
مواد مغذی مانند گلوکز، پروتئین، چربی، ویتامین‌ها و مواد معدنی از طریق جفت به جنین منتقل می‌شوند.
دفع مواد زائد
دی‌اکسیدکربن و سایر مواد زائد حاصل از متابولیسم جنین از طریق جفت وارد خون مادر شده و از بدن او دفع می‌شوند.
تولید هورمون
جفت هورمون‌هایی مانند hCG، پروژسترون و استروژن را تولید می‌کند که برای حفظ بارداری، رشد رحم و آماده‌سازی بدن مادر برای شیردهی ضروری هستند.
محافظت ایمنی
جفت تا حد زیادی از ورود بسیاری از عوامل بیماری‌زا جلوگیری می‌کند و همچنین بخشی از آنتی‌بادی‌های مادر را به جنین منتقل می‌کند تا سیستم ایمنی نوزاد پس از تولد تقویت شود.
10 واقعیت شگفت‌انگیز درباره جفت
جفت خط و ارتباط حیات و زندگی بین مادر و نوزادش است . این اندامی است که ارتباط بین آنها برای اولین بار شکل می گیرد و برقرار می شود .
به گزارش روابط عمومی، دانشمندان بر این باورند که جفت یکی از اندامهای بشر است که کمترین مقدار درباره آن دانسته و شناخته شده است و با این وجود از مهمترین اندام ها در بدن است . آن بر سلامت مادر و نوزادش در طول و حتی بعد از زایمان تاثیر می گذارد . به احترام چنین اندام شگفت انگیز و غیرقابل باوری ، ما 10 واقعیت جالب و شگفت آور را درباره جفت به ترتیب زیر بیان می کنیم.
1- کوچک اما توانا و قدرتمند:
با شکلی شبیه به چتر ، جفت یک اندام فوق العاده ویژه است که به پشتیبانی و حمایت از رشد و نمو نوزاد شما کمک می کند . یک جفت به طور میانگین 9 اینچ پهنا ، 1 اینچ ضخامت و عموما به اندازه فقط یک پوند وزن دارد . هم خون مادر و هم خون نوزاد از میان جفت عبور می کند اما هرگز مخلوط نمی شوند. در حداکثر میزان خود ، حدود 20 اونس از خون مادر در هر دقیقه از درون جفت عبور می کند . این واقعیت خود به تنهایی بسیار شگفت انگیز است.
2- یک اندام ، عملکرد چندگانه :
نوزاد رو به رشد و در حال تکامل شما غذا نمی خورد و تنفس نمی کند و برای به دست آوردن مواد غذایی و اکسیژن به مادر متکی است . جفت به عنوان ریه های نوزاد عمل می کند تا اکسیژن را برای آن تامین و دی اکسید کربن را دور سازد . همچنین آن به عنوان کلیه های نوزاد عمل کرده تا مواد زائد را از جریان خون دور سازد و تصفیه کند.
3- جفت یک اندام مادرانه نیست:
در واقع جفت از تخم لقاح یافته رشد و نمو می کند که بدان معنی است که درست شبیه به نوزاد ، جفت از لحاظ ژنتیکی نیمی از مادر و نیمی از پدر می باشد . جفت درست بعد از جانمایی شدن و لانه گزینی شدن تخم در دیواره رحم در حدود 6 الی 7 روز بعد از عمل لقاح شکل می گیرد و همراه با نوزاد شما شروع به رشد و تکامل می کند تا نیازهای او را تامین کند.
4- جفت همچنین یک غده است:
جفت همانند یک غده عمل می کند که در طول حاملگی هورمون هایی را ترشح می سازد که نقش بسیار حیاتی در حمایت از نوزاد رو به رشد شما ایفاء نموده و بدن شما را برای دوران مادری آماده می سازد.
5- جفت یک عامل و واسطه ایمنی می باشد:
جفت به سیستم های ایمنی مادر و نوزاد کمک می کند تا با یکدیگر بدون مجادله ارتباط برقرار کند . در طول حاملگی جفت این گونه عمل می نماید که از بدن مادر در شناسایی نوزاد به عنوان یک عامل خارجی و در نتیجه حمله به آن جلوگیری به عمل آورد . در طول سه ماهه سوم ، جفت به آنتی بادی های مادر اجازه می دهد تا وارد بدن نوزاد شده و به بدن نوزاد شما آغاز یک سیستم ایمنی را می دهد و این حمایت برای 6 ماه بعد از تولد ادامه می یابد.
6- دو قلوهای همسان ممکن است یک جفت را به اشتراک گذارند:
دو قلوهای غیریکسان از دو تخم بارور شده مجزا رشد می کنند و همواره دارای دو جفت می باشند . اما تعداد جفت های بین دو قلوهای همسان توسط این امر مشخص می گردد که آیا تخم بارور شده قبل یا بعد از شکل گیری جفت جدا شده باشند.
7- شما سلولهای بنیادی نوزاد خود را حمل می نمایید:
سلولهای بنیادی نوزاد شما می توانند از جفت عبور نمایند و به نظر می رسد که محل هایی که مادر دارای زخم می باشد را مورد هدف قرار می دهند . حتی سالها بعد ، تعداد کمی از سلولهای به جا مانده از حاملگی پیشین در پوست مادر اندامها و مغز استخوان می توانند یافت شوند. این پدیده فتوماترنال میکرو چیمریزم نامیده می شود.
8- تنها اندام قابل بازیافت:
یک جفت در هر حاملگی رشد می نماید تا رشد نوزاد شما را حمایت کند. زمانی که ماموریت آن کامل گردید جفت بعد از تولد نوزاد ارائه می شود و بدین دلیل است که آن به عنوان بعد از تولد شناخته می شود.
9- جفت بدن شما را برای دوران شیردهی آماده می سازد:
جفت هورمونی را تولید می کند که از تولید شیر در سینه ممانعت یه عمل می آورد . زمانیکه جفت آزاد می شود بدن مادر علامتی را ارسال می دارد بدان معنی که هم اکنون زمان تولید شیر است.
10- جفت می تواند به ما کمک نماید با سرطان بجنگیم:
جفت قابلیت و توانمندی منحصر به فردی دارد که بدن مادر را بدون آنکه توسط سیستم ایمنی بدن مورد تهاجم قرار گیرد پرورش داده و به آن ملحق شود . این توانایی در دوری گزیدن از سیستم ایمنی شدیدا تنظیم می شود و جفت می داند که تبدیل شدن به عنوان عضوی از بدن را متوقف سازد و پیش از آنکه به بدن مادر آسیب برساند . محققین امیدوارند که درک بهتری از اینکه چطور جفت این کار را انجام می دهد به ما کمک نماید تا با سرطان بجنگیم که سیستم ایمنی را مختل می سازد.
جفت نه تنها در طول دوران حاملگی اندام شگفت انگیزی است بلکه مزایای آن تا بعد از دوران حاملگی نیز تداوم یافته و می تواند امیدهایی را فراهم سازد که برای تمام طول عمر ادامه یابد . اگر شما تصمیم نگیرید که سلولهای بنیادی جفت خود را اهدا نمایید ، آن به عنوان یک ماده زائد و زباله بیولوژیکی هدر رفته و دور ریخته خواهد شد.
جفت بعد از زایمان چه می‌شود؟
پس از تولد نوزاد، مرحله سوم زایمان آغاز می‌شود که در آن جفت از دیواره رحم جدا شده و از بدن مادر خارج می‌شود. این مرحله معمولاً طی چند دقیقه پس از تولد نوزاد انجام می‌شود.
خارج شدن کامل جفت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا باقی ماندن حتی بخش کوچکی از آن در رحم می‌تواند باعث خونریزی شدید، عفونت و اختلال در جمع شدن رحم شود. به همین دلیل، پزشک یا ماما پس از زایمان جفت را به‌طور کامل بررسی می‌کند تا از خروج کامل آن اطمینان حاصل شود.
در گذشته جفت معمولاً به‌عنوان یک بافت زائد دور ریخته می‌شد؛ اما امروزه با پیشرفت پزشکی، از برخی اجزای جفت و همچنین خون بند ناف می‌توان در حوزه پزشکی بازساختی و تحقیقات سلولهای بنیادی استفاده کرد.
آیا جفت و خون بند ناف یکی هستند؟
خیر. جفت و بند ناف دو ساختار متفاوت هستند که هر دو نقش مهمی در دوران بارداری دارند، اما وظایف آنها یکسان نیست. جفت اندامی است که در دوران بارداری داخل رحم تشکیل می‌شود و وظیفه انتقال اکسیژن، مواد مغذی و هورمون‌های مورد نیاز جنین را بر عهده دارد. در مقابل، بند ناف ساختاری طناب‌مانند است که جنین را به جفت متصل می‌کند و مسیر انتقال خون بین آنها را فراهم می‌سازد.
خون بند ناف در رگ‌های موجود در بند ناف جریان دارد و سرشار از سلولهای بنیادی خون‌ساز است. این سلول‌ها امروزه در درمان برخی بیماری‌های خونی، نقص‌های سیستم ایمنی و تعدادی از بیماری‌های ژنتیکی کاربرد دارند. علاوه بر خون بند ناف، بافت بند ناف نیز حاوی سلولهای بنیادی مزانشیمی است که در تحقیقات پزشکی و پزشکی بازساختی مورد توجه قرار گرفته‌اند.
جفت نیز با وجود اینکه با بند ناف تفاوت دارد، حاوی سلول‌ها و بافت‌های ارزشمندی است که می‌توانند در مطالعات علمی و برخی زمینه‌های پژوهشی مورد استفاده قرار گیرند. به همین دلیل، امروزه هر دو ساختار، یعنی جفت و بند ناف، به‌عنوان منابع ارزشمند زیستی شناخته می‌شوند.
آیا می‌توان از جفت یا خون بند ناف بعد از زایمان استفاده درمانی کرد؟
امروزه خون بند ناف یکی از مهمترین منابع سلولهای بنیادی خون‌ساز به شمار می‌رود. این سلول‌ها در درمان بسیاری از بیماری‌های خونی مانند برخی انواع سرطان خون، تالاسمی، کم‌خونی‌های شدید و برخی اختلالات سیستم ایمنی مورد استفاده قرار می‌گیرند و تحقیقات برای گسترش کاربردهای درمانی آنها همچنان ادامه دارد.
علاوه بر خون بند ناف، بافت بند ناف و بخش‌هایی از جفت نیز حاوی سلولهای بنیادی مزانشیمی هستند. این سلول‌ها به دلیل توانایی تبدیل شدن به انواع مختلف سلولهای بدن، در حوزه پزشکی بازساختی، ترمیم بافت‌ها و درمان بیماری‌های مختلف مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته‌اند و مطالعات متعددی درباره کاربردهای آینده آنها در حال انجام است.
اگر والدین قصد ذخیره‌سازی خون بند ناف نوزاد را داشته باشند، لازم است پیش از زایمان با بانک خون بند ناف هماهنگی‌های لازم را انجام دهند. این اقدام باعث می‌شود نمونه خون بند ناف بلافاصله پس از تولد و مطابق با استانداردهای لازم جمع‌آوری و برای استفاده احتمالی در آینده نگهداری شود.
جمع‌بندی
جفت یکی از شگفت‌انگیزترین اندامهای بدن انسان است که تنها در دوران بارداری تشکیل می‌شود و نقش اساسی در رشد و سلامت جنین دارد. جفت در بارداری وظیفه انتقال اکسیژن، مواد مغذی، دفع مواد زائد و تولید هورمون‌های ضروری را بر عهده دارد و بدون عملکرد صحیح آن، ادامه بارداری امکان‌پذیر نیست. بند ناف نیز به‌عنوان پل ارتباطی بین جنین و جفت، خون و مواد مورد نیاز را میان این دو منتقل می‌کند و نقش مهمی در تکامل جنین ایفا می‌کند.
با پیشرفت علم، اهمیت جفت و خون بند ناف تنها به دوران بارداری محدود نمی‌شود. امروزه خون بند ناف به‌عنوان یکی از منابع ارزشمند سلول بنیادی برای درمان برخی بیماری‌های خونی و نقص‌های سیستم ایمنی شناخته می‌شود و بافت بند ناف و بخش‌هایی از جفت نیز در تحقیقات پزشکی و پزشکی بازساختی جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌اند. آشنایی با ساختار و عملکرد جفت، علاوه بر افزایش آگاهی درباره سلامت بارداری، به والدین کمک می‌کند تا درباره ذخیره‌سازی خون بند ناف و استفاده از ظرفیت‌های درمانی سلول بنیادی تصمیمی آگاهانه و آینده‌نگرانه بگیرند.